DÜNYA
5 yıldır düşük küresel faizlerin yarattığı para bolluğu sayesinde adeta lale devri yaşayan küresel ekonominin en tehlikeli 7 fay hattının 4'ü sadece bir ay içinde domino taşı gibi ardı ardına kırılma yaşadı. ABD'de mortgage sektörü korkulduğu gibi krize girdi, ardından hedge fonlarda iflaslar başladı, girişim sermayesi ihraç ettiği tahvillere alıcı bulamadığı için kapısını kapattı, gelişen piyasaların sıcak para kaynağı carry tradeler çözülmeye başladı.
ABD'de düşük gelirli tüketiciler bankalar ve mortgage kuruluşları tarafından kolayca bulabildikleri yüksek faizli konut kredilerini (subprime) geri ödeyemeyince patlak veren kriz şimdi tüm dünya piyasalarını sallıyor. Yatırımcıların tedirginliğini gösteren kırılganlık endeksi VIX ise 2002 yılının ekim ayından bu yana ilk kez 30 puan seviyesini aştı. Kriz söylentilerinin başladığı 19 Temmuz ile 16 Ağustos tarihleri arasında borsalarda yaşanan düşüşler "düzeltme" olarak nitelendirilen yüzde 10'u bile geçerek yüzde 15'lere kadar vardı. Bu süre içerisinde ABD borsaları yüzde 8 ila 10 arasında değer kaybederken, Brezilya ve Arjantin gibi Latin Amerika ülkeleri ile Asya'daki kayıplar ortalama yüzde 15'in üzerinde oldu. Filipinler'in Manila Bileşik endeksi ise yüzde 21'lik devasa bir kan kaybı gördü. 10 trilyon dolarlık hacmi olan ABD'deki mortgage piyasası küresel ekonomi zincirinin kırılan ilk halkası konumunda. Çünkü 2 yıl içinde 2 milyondan fazla ABD'linin işsiz kalmasına yol açması beklenen mortgage krizinin etkisi sadece ABD ile sınırlı kalmadı. Ödenemeyen subprime kredilerine dayalı tahvillere yatırım yapan fonlar da iflasın eşiğine sürüklendi. Mortgage kuruluşları arasında hala iflas etmeden ayakta kalabilenler ise ya kredi koşullarını ağırlaştırdı ya da verdikleri mortgage kredilerinin limitini düşürdü. 6 ayda 644 milyar dolarlık şirket alımı yapan ve bu alımların büyük kısmını borçla gerçekleştiren girişim sermayesi şirketleri ise kredi piyasalarında nakit sıkıntısı yaşanınca alımlarını ertelemeye ya da iptal etmeye başladı.
Yüksek riskli yatırımları ile dünya çapında 2 trilyon dolara yakın parayı döndüren hedge fonlar da subprime kredilerine dayalı tahvillere yaptıkları yatırımlardan ciddi zararlar gördü. Bazı hedge fonlar iflas eşiğine kadar geldi. Hedge fonların kayıplarını kapatmak için ellerindeki yatırımları satışa gitmesi ise piyasalardaki düşüşü derinleştirdi. Para bolluğu döneminde yüksek faiz veren gelişen piyasaların en büyük sıcak para kaynağı olan carry trade rüzgarı ise güvenli limanlara kaçış furyası başladığı için tersten esmeye başladı. Kısacası Referans'ın 11 Mart tarihinde dikkat çektiği 7 fay hattından ABD mortgage sektörü, hedge fonlar, girişim sermayesi ve carry trade halkaları alarm sinyali veriyor. Şimdilik çok fazla gündeme gelmeyen diğer 3 halkadan yani ABD'de resesyon olasılığı, gelişmekte olan ülkelerin devasa cari açıkları ve bu ülkelerin borç batağına ilişkin ise hafif kırılma sinyalleri geliyor. Piyasalarda ABD'deki mortgage temelli kredi sorununun bir resesyonu tetikleyebileceği ve bunun küresel ekonomide yavaşlamayı getireceği tartışılmaya başlandı. Gelişen piyasalara en çok yatırım yapan fonlardan biri olan Pimco ise hafta içinde yatırımcılarına Türkiye, Macaristan, Arjantin ve Ekvador gibi cari açığı yüksek piyasalardan uzak durulması tavsiyesi verdi.
Düşük gelirlilere verilen yüksek faizli mortgage kredilerinde geri ödeme oranının son 10 yılın en düşük seviyesine gerilemesi krizin startını verdi. Subprime piyasasındaki geri ödeme sorunlarının Alt-A olarak adlandırılan bordrosuz çalışanlara verilen kredilere sıçraması da uzun sürmedi. Mortgage piyasasının yüzde 21'ini oluşturan subprime ve Alt-A tipi kredilerdeki batık sorunun büyümesi ABD'nin en büyük mortgage kuruluşu Countrwide'ı bile iflasın eşiğine getirdi. 2 Nisan tarihinde ABD'nin en büyük subprime kreditörlerinden biri oplan New Century Financial milyarlarca dolarlık geri ödenmeyen krediler yüzünden iflas korumasına başvurarak subprime'daki çözülmeyi başlattı. Sonrasında ise ülkenin en büyük 10'uncu mortgage kuruluşu American Home iflas koruma yasasından faydalanmak için başvurdu. General Electric ise zararlar karşısında mortgage birimi WMC'yi satışa çıkardı. Bir diğer mortgage şirketi Beazer Homes ise kredi limitini 1 milyar dolardan 500 milyona kadar indirdi. Alman Sanayi Bankası IKB ise ABD'deki subprime kredilerine yaptığı yatırımlar nedeniyle borç içine sürüklendi. 2006 yılının başından bu yana iflas eden mortgage şirketinin sayısı ise 60'ı geçti. Kriz karşısında mortgagea dayalı tahvillerin (CDO) notunun değerinin üzerinde olduğu tartışılmaya başlandı, bunun üzerine kredi derecelendirme kuruluşları S&P ve Moody's 17 milyar dolardan fazla değer taşıyan tahvilin notunu indirdi. Subprime kredilerine dayalı 800 milyar dolarlık tahvillere ve 1 trilyon dolar büyüklüğe ulaşan CDO'lara satış gelmeye başladı. Yatırımcıların kaybı iyice katlandı.
FED'in yıl sonuna kadar faiz indirmeyeceği beklentisi ve subprime krizinin patlak vermesi ile yatırımcıların tahvilleri ellerinden çıkarmaya başlamaları girişim sermayesi şirketlerinin finansman şansını azaltmaya başladı. 644 milyar dolarlık satın almanın büyük bölümünü ihraç ettikleri tahvillerle aldıkları borç para ile gerçekleştiren girişim sermayesinin 6 ay içinde ihraç edeceği 87 milyar dolarlık yüksek riskli çöp tahviline alıcı bulma şansı azaldı. Kriz patlak verip kredi piyasası daralmadan kısa bir süre önce hızlı bir alım rüzgarı estiren girişim sermayesi, kriz sonrası ihtiyacı olan 300 milyar doları toplamakta iyice zorlanmaya başladı. ABD'li otomotiv devi Chrysler ve Avrupalı perakende devi Alliance Boots'u satın alan girişim sermayesi şirketlerinin borç finansmanında sorun yaşaması dikkat çekti. Cerberus'un Chrysler için çıktığı 12 milyar dolarlık borçlanmasına alıcı çıkmadı. Boots için de 5 milyar sterlinlik kağıda alıcı bulunamadı. Ağustos ayının ilk haftasında gerçekleşen şirket birleşme ve satın almaları 2004'ten bu yana en düşük seviyesine geriledi. Ağustos'un ilk haftasında 13.2 milyar dolar değerinde 107 satın alma gerçekleşti. Bu rakam 211 satın alma ile 2005 yılında 20.8 milyar dolardı. Finansman bulamayan girişim sermayesi şirketleri de kapılarına kilit vurmaya başladı. İki hafta önce Blackstone dünyanın en büyük girişim sermayesi fonu olan 22 milyar dolarlık fonunu kapattı. Moody's'in bir raporuna göre Avrupa'daki kaldıraçlı finans piyasasının büyüklüğünün yüzde 60'ı şu an bir balondan ibaret.
2 trilyon dolara yakın varlıkları ve riskli yatırımları ile tanınan hedge fonlar ise hem krizden en fazla etkilenen hem de çöküşü hızlandırdan isim oldu. Subprime kredilerine dayanan tahvillerde yüklü yatırımları bulunan hedge fonlar, kriz karşısında bir bir dökülmeye başladı. İlk olarak Bear Stearn'ün 10 milyar dolar yöneten 2 hedge fonu iflas korumasına başvurdu. Sowood Capital da yüzde 60 zarar ettikten sonra kapandı. Goldman Sachs'ın hedge fon birimi Global Alpha da yüzde 26'lık kayıpla iflas eşiğine yaklaştı. Fransız BNP Paribas bankasının 2 milyar euro değerindeki 3 hedge fonu da subprime krizi sebep gösterilerek kapatıldı. Hollandalı ABN Amro'nun ortak olduğu bir hedge fon ile subprime problemleri yüzünde 300 milyon dolar zarar giren İsviçreli UBS'in hedge fonu da çöktü. Diğer yandan iflasa sürüklenen hedge fonların zararlarımı kapatmak için elindeki değerli ve likit dışı varlıkları bile hızlı bir şekilde satışa gitmesi, piyasalardaki çöküşün arka planda kalan en önemli nedeni oldu. Hedge fonların panik satışına gitmesinden korkan piyasalar ise iyice kan kaybetmeye başladı. P iyasalardaki dalgalanmalardan huzursuz olan ve aralarında emeklilik fonlarının da bulunduğu yatırımcılar ise güvenli yatırım alanlarına kaymak için hedge fonlardaki birikimlerini geri istemeye başladı. Hedge fonların yüksek itfa ödemelerine gitmesi halinde ise bir çoğunun daha kapısına kilit vurmak zorunda kalacağı tahminler arasında.
Gelişen piyasaların yabancı sıcak para kaynağı haline gelen düşük faizli yerden alıp yüksek faizli yere yatırma hareketleri (carry trade) risk algılamasının değişmesi karşısında yavaşlamaya başladı. Yatırımcıların carry trade pozisyonlarını kapatarak ABD hazine tahvilleri gibi güvenli limanlara kaçması karşısında ise carry trade'in kaynağı olan Japon Yeni dolar karşısında son 14 ayın zirvesine çıktı. Küresel çalkantıda daha güvenli yatırım alanı arayışı ile çözülmeye başlayan carry trade işlemleri gelişen piyasalardan sıcak para çıkışlarına neden olmaya başladı. Carry trade işlemlerinin çözülmeye başlaması ile 97 krizinin tekrarının yaşanacağı ise şu an için en karamsar görüş. Türkiye'nin carry trade işlemlerindeki yavaşlamadan kaynaklanacak olumsuzluklardan yüksek cari açığı nedeniyle çok daha fazla etkileneceği belirtiliyor.
Cumartesi, 18 Ağustos 2007 (18 yıl 7 ay önce)
Referans Gazetesi
Küresel ekonomideki 7 fay hattının 4'ü 1 ayda kırıldı
5 yıldır düşük küresel faizlerin yarattığı para bolluğu sayesinde adeta lale devri yaşayan küresel ekonominin en tehlikeli 7 fay hattının 4'ü sadece bir ay içinde domino taşı gibi ardı ardına kırılma yaşadı. ABD'de mortgage sektörü korkulduğu gibi krize girdi, ardından hedge fonlarda iflaslar başladı, girişim sermayesi ihraç ettiği tahvillere alıcı bulamadığı için kapısını kapattı, gelişen piyasaların sıcak para kaynağı carry tradeler çözülmeye başladı.ABD'de düşük gelirli tüketiciler bankalar ve mortgage kuruluşları tarafından kolayca bulabildikleri yüksek faizli konut kredilerini (subprime) geri ödeyemeyince patlak veren kriz şimdi tüm dünya piyasalarını sallıyor. Yatırımcıların tedirginliğini gösteren kırılganlık endeksi VIX ise 2002 yılının ekim ayından bu yana ilk kez 30 puan seviyesini aştı. Kriz söylentilerinin başladığı 19 Temmuz ile 16 Ağustos tarihleri arasında borsalarda yaşanan düşüşler "düzeltme" olarak nitelendirilen yüzde 10'u bile geçerek yüzde 15'lere kadar vardı. Bu süre içerisinde ABD borsaları yüzde 8 ila 10 arasında değer kaybederken, Brezilya ve Arjantin gibi Latin Amerika ülkeleri ile Asya'daki kayıplar ortalama yüzde 15'in üzerinde oldu. Filipinler'in Manila Bileşik endeksi ise yüzde 21'lik devasa bir kan kaybı gördü. 10 trilyon dolarlık hacmi olan ABD'deki mortgage piyasası küresel ekonomi zincirinin kırılan ilk halkası konumunda. Çünkü 2 yıl içinde 2 milyondan fazla ABD'linin işsiz kalmasına yol açması beklenen mortgage krizinin etkisi sadece ABD ile sınırlı kalmadı. Ödenemeyen subprime kredilerine dayalı tahvillere yatırım yapan fonlar da iflasın eşiğine sürüklendi. Mortgage kuruluşları arasında hala iflas etmeden ayakta kalabilenler ise ya kredi koşullarını ağırlaştırdı ya da verdikleri mortgage kredilerinin limitini düşürdü. 6 ayda 644 milyar dolarlık şirket alımı yapan ve bu alımların büyük kısmını borçla gerçekleştiren girişim sermayesi şirketleri ise kredi piyasalarında nakit sıkıntısı yaşanınca alımlarını ertelemeye ya da iptal etmeye başladı.
Kalan 3 halkadan olumlu sinyaller gelmiyor
Yüksek riskli yatırımları ile dünya çapında 2 trilyon dolara yakın parayı döndüren hedge fonlar da subprime kredilerine dayalı tahvillere yaptıkları yatırımlardan ciddi zararlar gördü. Bazı hedge fonlar iflas eşiğine kadar geldi. Hedge fonların kayıplarını kapatmak için ellerindeki yatırımları satışa gitmesi ise piyasalardaki düşüşü derinleştirdi. Para bolluğu döneminde yüksek faiz veren gelişen piyasaların en büyük sıcak para kaynağı olan carry trade rüzgarı ise güvenli limanlara kaçış furyası başladığı için tersten esmeye başladı. Kısacası Referans'ın 11 Mart tarihinde dikkat çektiği 7 fay hattından ABD mortgage sektörü, hedge fonlar, girişim sermayesi ve carry trade halkaları alarm sinyali veriyor. Şimdilik çok fazla gündeme gelmeyen diğer 3 halkadan yani ABD'de resesyon olasılığı, gelişmekte olan ülkelerin devasa cari açıkları ve bu ülkelerin borç batağına ilişkin ise hafif kırılma sinyalleri geliyor. Piyasalarda ABD'deki mortgage temelli kredi sorununun bir resesyonu tetikleyebileceği ve bunun küresel ekonomide yavaşlamayı getireceği tartışılmaya başlandı. Gelişen piyasalara en çok yatırım yapan fonlardan biri olan Pimco ise hafta içinde yatırımcılarına Türkiye, Macaristan, Arjantin ve Ekvador gibi cari açığı yüksek piyasalardan uzak durulması tavsiyesi verdi.
1'inci halka: ABD Mortgage sektörü subprime krizine teslim
Düşük gelirlilere verilen yüksek faizli mortgage kredilerinde geri ödeme oranının son 10 yılın en düşük seviyesine gerilemesi krizin startını verdi. Subprime piyasasındaki geri ödeme sorunlarının Alt-A olarak adlandırılan bordrosuz çalışanlara verilen kredilere sıçraması da uzun sürmedi. Mortgage piyasasının yüzde 21'ini oluşturan subprime ve Alt-A tipi kredilerdeki batık sorunun büyümesi ABD'nin en büyük mortgage kuruluşu Countrwide'ı bile iflasın eşiğine getirdi. 2 Nisan tarihinde ABD'nin en büyük subprime kreditörlerinden biri oplan New Century Financial milyarlarca dolarlık geri ödenmeyen krediler yüzünden iflas korumasına başvurarak subprime'daki çözülmeyi başlattı. Sonrasında ise ülkenin en büyük 10'uncu mortgage kuruluşu American Home iflas koruma yasasından faydalanmak için başvurdu. General Electric ise zararlar karşısında mortgage birimi WMC'yi satışa çıkardı. Bir diğer mortgage şirketi Beazer Homes ise kredi limitini 1 milyar dolardan 500 milyona kadar indirdi. Alman Sanayi Bankası IKB ise ABD'deki subprime kredilerine yaptığı yatırımlar nedeniyle borç içine sürüklendi. 2006 yılının başından bu yana iflas eden mortgage şirketinin sayısı ise 60'ı geçti. Kriz karşısında mortgagea dayalı tahvillerin (CDO) notunun değerinin üzerinde olduğu tartışılmaya başlandı, bunun üzerine kredi derecelendirme kuruluşları S&P ve Moody's 17 milyar dolardan fazla değer taşıyan tahvilin notunu indirdi. Subprime kredilerine dayalı 800 milyar dolarlık tahvillere ve 1 trilyon dolar büyüklüğe ulaşan CDO'lara satış gelmeye başladı. Yatırımcıların kaybı iyice katlandı.
2'nci halka: Borçla satın almalar yavaşladı
FED'in yıl sonuna kadar faiz indirmeyeceği beklentisi ve subprime krizinin patlak vermesi ile yatırımcıların tahvilleri ellerinden çıkarmaya başlamaları girişim sermayesi şirketlerinin finansman şansını azaltmaya başladı. 644 milyar dolarlık satın almanın büyük bölümünü ihraç ettikleri tahvillerle aldıkları borç para ile gerçekleştiren girişim sermayesinin 6 ay içinde ihraç edeceği 87 milyar dolarlık yüksek riskli çöp tahviline alıcı bulma şansı azaldı. Kriz patlak verip kredi piyasası daralmadan kısa bir süre önce hızlı bir alım rüzgarı estiren girişim sermayesi, kriz sonrası ihtiyacı olan 300 milyar doları toplamakta iyice zorlanmaya başladı. ABD'li otomotiv devi Chrysler ve Avrupalı perakende devi Alliance Boots'u satın alan girişim sermayesi şirketlerinin borç finansmanında sorun yaşaması dikkat çekti. Cerberus'un Chrysler için çıktığı 12 milyar dolarlık borçlanmasına alıcı çıkmadı. Boots için de 5 milyar sterlinlik kağıda alıcı bulunamadı. Ağustos ayının ilk haftasında gerçekleşen şirket birleşme ve satın almaları 2004'ten bu yana en düşük seviyesine geriledi. Ağustos'un ilk haftasında 13.2 milyar dolar değerinde 107 satın alma gerçekleşti. Bu rakam 211 satın alma ile 2005 yılında 20.8 milyar dolardı. Finansman bulamayan girişim sermayesi şirketleri de kapılarına kilit vurmaya başladı. İki hafta önce Blackstone dünyanın en büyük girişim sermayesi fonu olan 22 milyar dolarlık fonunu kapattı. Moody's'in bir raporuna göre Avrupa'daki kaldıraçlı finans piyasasının büyüklüğünün yüzde 60'ı şu an bir balondan ibaret.
3'üncü halka: Hedge fonlar iflas eşiğinde
2 trilyon dolara yakın varlıkları ve riskli yatırımları ile tanınan hedge fonlar ise hem krizden en fazla etkilenen hem de çöküşü hızlandırdan isim oldu. Subprime kredilerine dayanan tahvillerde yüklü yatırımları bulunan hedge fonlar, kriz karşısında bir bir dökülmeye başladı. İlk olarak Bear Stearn'ün 10 milyar dolar yöneten 2 hedge fonu iflas korumasına başvurdu. Sowood Capital da yüzde 60 zarar ettikten sonra kapandı. Goldman Sachs'ın hedge fon birimi Global Alpha da yüzde 26'lık kayıpla iflas eşiğine yaklaştı. Fransız BNP Paribas bankasının 2 milyar euro değerindeki 3 hedge fonu da subprime krizi sebep gösterilerek kapatıldı. Hollandalı ABN Amro'nun ortak olduğu bir hedge fon ile subprime problemleri yüzünde 300 milyon dolar zarar giren İsviçreli UBS'in hedge fonu da çöktü. Diğer yandan iflasa sürüklenen hedge fonların zararlarımı kapatmak için elindeki değerli ve likit dışı varlıkları bile hızlı bir şekilde satışa gitmesi, piyasalardaki çöküşün arka planda kalan en önemli nedeni oldu. Hedge fonların panik satışına gitmesinden korkan piyasalar ise iyice kan kaybetmeye başladı. P iyasalardaki dalgalanmalardan huzursuz olan ve aralarında emeklilik fonlarının da bulunduğu yatırımcılar ise güvenli yatırım alanlarına kaymak için hedge fonlardaki birikimlerini geri istemeye başladı. Hedge fonların yüksek itfa ödemelerine gitmesi halinde ise bir çoğunun daha kapısına kilit vurmak zorunda kalacağı tahminler arasında.
4'üncü halka: Carry trade rüyası kâbusa dönüştü
Gelişen piyasaların yabancı sıcak para kaynağı haline gelen düşük faizli yerden alıp yüksek faizli yere yatırma hareketleri (carry trade) risk algılamasının değişmesi karşısında yavaşlamaya başladı. Yatırımcıların carry trade pozisyonlarını kapatarak ABD hazine tahvilleri gibi güvenli limanlara kaçması karşısında ise carry trade'in kaynağı olan Japon Yeni dolar karşısında son 14 ayın zirvesine çıktı. Küresel çalkantıda daha güvenli yatırım alanı arayışı ile çözülmeye başlayan carry trade işlemleri gelişen piyasalardan sıcak para çıkışlarına neden olmaya başladı. Carry trade işlemlerinin çözülmeye başlaması ile 97 krizinin tekrarının yaşanacağı ise şu an için en karamsar görüş. Türkiye'nin carry trade işlemlerindeki yavaşlamadan kaynaklanacak olumsuzluklardan yüksek cari açığı nedeniyle çok daha fazla etkileneceği belirtiliyor.